Antalya ekonomisinin lokomotif sektörlerinden birisi olan tarımda son yıllarda önemli değişiklikler olmaktadır. Bu değişikliklerin başında, Kontrollü ve Topraksız Üretim modeli olan modern seracılıkta yatırımlar krize rağmen devam etmektedir. Son durumda yaklaşık olarak Türkiye genelinde 5.000 dekarlık bir alana sahip olan modern seraların yaklaşık 2000 dekarı Antalya da bulunmaktadır.
Kontrollü üretim modeli ile üretilen ürünlerde; kalite, raf ömrü, zirai ilaç kalıntısı bakımından bir sorun yaşanmamaktadır. Bu kriterler, önceleri ihracatta önemli iken artık iç piyasa da da önemli hale gelmiştir.Bilindiği gibi, 2008 yılında Rusya Federasyonu bu sebeplerden dolayı Türkiye den ürün ithalatını durdurmuş ve Antalya da tarım sektörü kötü bir finalle sezonu kapatmıştı.
2010 yılında şu ana kadar ihracat belli oranlarda ve bazen tonajda bazen de satış tutarında olmak üzere geçen yıla göre artışlarla devam etmektedir. İhracatın önünde engel olarak bazı Ülkelerde yaşanan devalüasyon, pestisit kalıntıları, kalitenin ve kaliteli ürünün sürekliliği olmaması gösterilebilir.
İhracatçının istediği kalitede ürün temin edebilmesi için mevcut durum yeterli değildir. Bir Tır Domates temini için en az 15 üreticiden ürün alınmaktadır. Çünkü geleneksel üreticilerimizin sera büyüklükleri yeterli değildir. Böyle olunca da her seferde 1-2 tonluk miktarlarda ürün hasat edebilmektedirler. Fazla üreticiden ihracatçının ürün alması kalite ve kalıntı riskini artırmaktadır.
Özellikle kalıntı riskinden dolayı ihracatçı temkinli davranmakta, ancak güvendiği ürünleri alarak ihracat yapabilmektedir. AB Ülkelerinin kendi ürünleri Nisan ayı sonunda tam anlamıyla devreye girmesiyle Türkiye den ihracat minimum düzeye iniyor.
Pekala tüm bunlara rağmen neler yapılıyor ve yapılmalıdır?
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı nın uygulamaya koyduğu zirai ilaçların reçete ile satılması ve direk üreticilerden kontrol numunesi alınması ile önümüzdeki dönemde kontrol sağlanacağını düşünüyorum. Daha kaliteli ve sağlıklı ürünler üretilebilmesi için, üreticilerimizin mutlaka bir zirai danışman ile çalışması gerekmektedir. Ayrıca geleneksel mevcut seralar modernize edilmelidir. Modernizeden kastım; iklimlendirme, ısıtma, mekanik olarak yenileme ve en önemlisi üretim metodlarında İyi Tarım Uygulamaları na (İTU) uygun üretim yapmalarıdır.
Bunları yapabilmeleri için üreticilerin de bazı yapısal ve yasal değişikliklere ihtiyacı bulunmaktadır.
Mevcut üretici birlikleri yasası ile üreticilerin kendilerini yenilemeleri mümkün değildir. Çünkü bir bölgede aynı ürün için sadece bir adet üretici birliği kurulabilmektedir. Bundan şunu anlıyoruz; birkaç bin üretici bir araya gelecek, birlik kuracak, sorunlarını ve çözümlerini konuşacak, üretimlerini geliştirecek. Bu büyüklükteki birliklerin Genel Kurul toplantıları bile büyük bir karışıklık içerisinde yapılır ki, hiçbir faaliyet gösteremez. Zaten şu anda da sadece birlikler kâğıt üzerinde kuruldu bunun ötesine gidemedi. Bu durum herkes tarafından bilinmektedir.
Günümüzde zirai ilaç kalıntı analizleri yapılmaktadır. Pekâlâ, hangi ürün, hangi firmalar ve pazarlar için yapılıyor diye soralım?
Yurtdışına ihraç edilen ürünlerde, ihracatçı firmalarda, üretim izni almış ve Gıda Sicil Kaydı yapılmış yurtiçinde satış yapan firmaların ürünleri kontrol edilmektedir. Bu firmalar pazarın % 6 ihracat, % 20 de yurtiçi market pazar payı olduğunu kabul edersek toplamda % 30 ları geçmemektedir. Demek oluyor ki, hala diğer satış kanallarında pazarlanan ürünlerin %70 i kontrolsüz olarak satılmakta ve hiçbir pestisit kontrol analizine tabi tutulmamaktadır.
Halbuki konu toptan çözülmelidir. Sadece ihracatçı ile kayıt altında olan firmalar kontrol edilerek ihracat yasağı ve kalıntı görüldü diye kayıtlı firmalar mahkemelere sevk edilmemelidir. Tüm sektör kurallara uymalı, uymayanlarda cezası ne ise çekmelidir.
İhracatın önünün açılabilmesi için; üretici bilinçlendirilerek kaliteli ürün üretimi artırılmalı, ürünün sürekli bulunabilmesi sağlanmalı, fiyatlarda istikrar oluşturulmalı, ürünlerde çeşitlilik artırılmalıdır. Üretici odaklı değil tüketici odaklı üretim yapılmalıdır.
Yukarıda özet başlıklar halinde sunduğum ve tüm taraflarca bilinen ek tedbirler alındığı takdirde tarım sektörü gelişmeye devam edecektir. Şu anda AB Ülkelerindeki ithalatçı ve üretici firmaların Türkiye yi dikkatle izlediğini görmekteyiz.
Kriz nedeniyle kentlerden kırsala dönüş başlamışken gübrenin, mazotun vb. girdilerin vergi yükü düşürülse, girdilerde bir ucuzlama sağlansa;
-Boş bırakılan alanlar üretime dahil edilir, üretim artar
-En büyük sorunumuz olan işsizlik azalır
-İhracat artar, ülkeye daha çok döviz girer
-Tarımsal sanayi, makine, taşımacılık, ticaret ve inşaat gibi sektörler canlanır
-İşlerinin azlığından yakınan küçük esnaf derin bir nefes alır ve ekonomi canlanır
-Büyük kentlere göç durarak kırsalda istihdam açılır
-Ülkemiz krizde fırsat yakalamış olur.
Türkiye de bunların sağlanması için tarım toprağımız, bilgi birikimimiz ve girişimcimiz var. Fakat, bu potansiyeli harekete geçirecek ortak güç birliği ve destek yok.
Kriz döneminde tarım sektörü göz ardı edilmemeli bilhassa önündeki engeller kaldırılmalıdır.
Bu çalışmaların bölgeye, sektöre ve ülkeye yarar sağlayacağına inanıyorum.
